Skip to content
20'lik Diş

Tükürük Nasıl Çoğaltılır: Tükürük Artıran Yiyecekler Nelerdir?

Ağız sağlığı dendiğinde ilk olarak akla bembeyaz, güzel görünümlü dişler gelir. Ancak ağız sağlığı bir bütün olarak ele alınmalıdır. Ağız sağlığında göz ardı edilebilen tükürük önemli görevlere sahiptir.

Tükürük Nedir?

Yetişkin bir insanda günde yaklaşık 1- 1,5 litre tükürük, tükürük bezlerinden salgılanır. Salgılanan tükürüğün %99’u sudur. Geri kalan kısmı ise DNA, sodyum, kalsiyum, potasyum, protein, üre, fosfat, amilaz gibi organik veya inorganik yapılardan oluşur. Tükürüğün pH değeri; 6.5-7,5 arasında değişir.

Tükürüğün Önemi

Sindirimin ilk basamağı ağızda meydana gelir. Besinlerin mekanik parçalanması sırasında ağızda bir asit kontrolü olmaz. Sindirim sırasındaki bu asit artışı, dişlerin zarar görmesine neden olabilir. Tükürük sayesinde diş, sindirim sırasında korunur; diş çürümesi ve ağız kokusu engellenir. Ağız ve boğaz kuruluğuna engel olan tükürük, ses tellerinin korunmasını sağlar.

 

Tükürük Bezi Nerede Bulunur?

Tükürük bezleri baş ve boyun bölgesinde yer alır. Tükürük bezleri, majör ve minör tükürük bezleri olmak üzere iki ana başlık altında toplanır.

Majör tükürük bezleri: Anatomik ve fonksiyonel olarak farklılıklar gösteren bezlerdir. Ağız çevresinde yer alırlar. 3 adet majör tükürük bezi bulunur:

1.    Parotis: En büyük tükürük bezleridir. Toplam tükürüğün %30’unu üretirler. Erişkinlerde 15-40 gram ağırlığındadır. Yanakta kulakların hemen önünde bir sağda bir solda olmak üzere iki adettir. Bu bezler seröz salgı yapmanın yanı sıra yüz ve mimik kaslarının da sinir innervasyonunu sağlar. Besinlerin ıslatılıp yumuşatılmasını sağlayarak kolay yutulmasına yardımcı olur.

2.    Submandibular bez: Yaklaşık 5 cm boyutundadır. Toplam tükürüğün %60’ını üretir. Çenenin alt kısmına yerleşmiştir. Serömukoz salgı yapar. 7-12 gram ağırlığındadır.

3.    Sublingual bez: Dil altı tükürük bezleridir. Mukoz salgı yapar. 3-4 gramdır. Günlük tükürük miktarının %10’undan daha azını üretebilir.

Minör tükürük bezleri: Baş ve boyun bölgesinde kümecikler halinde bulunan 1000’e yakın sayıdaki bezlerdir.

Tükürüğün Görevleri Nelerdir?

●     Ağız mukozası ve üst solunum yolları için bir koruyucudur.

●     Sindirimde görevlidir. Besinlerdeki nişasta amilaz enzimi ile parçalanır.

●     Ağız mukozasını sürekli nemli tutar ve kurumasına engel olur.

●     Dişlerin korunmasını sağlar. Dişlere bakterin tutunmasını engeller.

●     Tat alma duyusuna yardımcı olur.

●     Ağızda parçalanmış, ufalanmış besinlerin birbirlerine yapışmalarını sağlayarak, kolay yutulmasını yardımcı olur.

●     Dil ve dudak hareketlerini rahatlatarak konuşmanın kolay olmasını sağlar.

Tükürük salgısının hızı 0.2 ml/dk ‘ya düştüğünde ağız kuruluğu (Kserostomia) başlar. Ağız kuruluğunda günlük olması gereken tükürük salgısının sadece yaklaşık %4’ü üretilir.

Tükürük Salgısı Neden Azalır?

●     Ağzı açık uyumak ve horlamak,

●     Tüm tükürük bezlerinin yeteri kadar gelişmemiş olması,

●     Stres, korku, heyecan gibi ani duygular,

●     Tükürük bezlerinde sinirsel uyarı bozuklukları,

●     Kronik tükürük bezi enfeksiyonları,

●     Doğuştan gelen yapısal bozukluklar,

●     Uzun süren kanser tedavisinde uygulanan kemoterapi ve radyoterapiler,

●     Menopoz,

●     Şeker hastalığı,

●     Kronik böbrek yetmezliği,

●     Tükürük bezlerinde taş oluşumu (siyalolitiazis),

●     Demir eksikliği,

●     Down sendromu,

●     Kronik alkolizm,

●     Tükürük bezlerindeki tümör dışı şişlikler.

Tükürük Nasıl Arttırılır?

Çeşitli nedenlerle tükürük üretemeyen kişiler için kolay uygulanabilen tükürük arttırıcı yöntemler bulunur.

●     Sakız çiğnemek: Sakız çiğnemek bilinen en kolay ve en hızlı tükürük üretme yöntemidir. Çiğneme ile vücut yemek yediğini ve tükürük salgılaması gerektiğini zanneder. Ve tükürük salgılar.

●     Şeker ya da lolipop: Sakız gibi şekerler de tükürük bezlerinin tetiklenmesini sağlarlar.

●     Tükürük üretimini arttıran ilaçlar kullanmak.

●     Yemeklerle beraber su veya süt tüketmek.

●     Su tüketimi: Günde en az 2-3 litre su tüketilmelidir.

●     Besinler: Tükürük üretimini arttıran besinler tüketmek gerekir.

Tükürük Salgısını Arttıran Besinler Nelerdir?

Tükürük artıran yiyecekler şöyle sıralanabilir:

●     Kiraz

●     Domates

●     Karbonat

●     Limon

●     Yoğurt

●     Turunçgiller

●     Elma

●     Sert peynirler

●     Kıtır sebzeler

●     Acı yeşillikler

●     Misket limonu

●     Kızılcık

Tükürük üretimini engelleyen alkol veya peroksit içeren gargara kullanmak, alkollü içecekler kahve, çay veya soda içmek, fındık gibi tuzlu yiyecekler, kraker veya patlamış mısır gibi kuru yiyecekler ve şekerli tatlılar yemekten kaçınmalısınız. Aldığınız önlemler ve tükettiğiniz besinler tükürük üretimini artırmıyorsa gerekli tedavi için diş hekimine başvurmalısınız. Sağlıklı günler dileğiyle!